Novaĵoj

Raportoj traktataj antaŭ UNo-forumo kaj publikaĵoj de la internaciaj organizoj, kiel Open Door aŭ Helpo al la Bezonanta Eklezio elmontras, ke kristanoj estas unu el la plej forte persekutataj religiaj grupoj en la mondo. Laŭ stato el la komenco de 2026 la skalo de persekutoj senĉese kreskas. Ili rilatas al preskaŭ 400 milionoj da kristanoj en la mondo. Laŭ disponeblaj donitaĵoj ĉiutage pereas 13 kristanoj, pli fruaj fontoj informis pri pli ol 170 mil kristanaj viktimoj jare.
Monda Indekso de Persekutoj 2025 kaj raportoj el la komenco de la nuna jaro konfirmas „nerenkontitan ĝis nun skalon de kontraŭkristana perforto kaj altan, eĉ eksterman nivelon de persekutoj en pli ol 50 landoj”. La plej malfacilan situacion frontas kristanoj en Subsahara Afriko, ekzemple Niĝerio, en la Proksima Oriento, en kelkaj regionoj de Azio. La Apostola Ĉefurbo ĉe UN-o Forumo en Ĝenevo konstante alarmas pri la situacio de kristanoj alvokante defendi la religian liberecon. Ke ne temas pri bagatela afero atestas la starigita Internacia Memortago pri Viktimoj de Perfortoaktoj pro Religio aŭ Konfesio, solenata la 22-an de aŭgusto.
La raportoj de Organizaĵo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo (OSKE), de Ordo Iuris elmontras la kreskantan nombron de deliktoj kaj krimoj pro malamo rilate kristanojn en Eŭropo, inkluzive de vandalismaj aktoj en preĝejoj de Francio, Brito aŭ Germanio. Ili videble kreskis, en la lasta periodo de la tiel nomata batalanta demokratio, ankaŭ en Pollando.
La plej nova raporto Open Doors 2026 reliefigas, ke la persekutado de kristanoj havas sisteman karakteron. Ĝi rilatas same al la fizika perforto, kiel ankaŭ al jura kaj socia diskriminacio. La kontraŭkristana persekutado koncernas ĉiujn vivsferojn – privatan, familian, socian, nacian kaj eklezian.

El la elsendo 30.03.2026. Legas Milada – 03′ 01″

Krakovo lanĉas interesan eksperimenton kun pionira karaktero en la skalo de Pollando. Temas pri antikoncipiga projekto rilata al la urbaj kolomboj, kiu en humaneca maniero limigos la troan populacion de la birdoj, plibonigante ilian bonstaton kaj pozitive influonte la purecon kaj estetikon de la urbo.
La projekto konsistas en la dozado en birdomanĝujoj instalitaj urbcentre de maizograjnoj kun speciala, sekura por homo kaj aliaj animaloj antikoncipiga substanco. La programo estis pretigita kunlabore kun sciencaj kaj esploraj institutoj kaj esplorcentroj.
Krakovo enkondukas ĉi tiun solvon imitante aliajn urbojn, ĉefe en Eŭropo kaj Kanado. Tiuj projektoj estas realigataj en Belgio kaj aparte en la urbo Willebroek, en Italio, kiu jam en 2002 registris tiucele la medikamenton Ovistop, en Barcelono, Hispanio. Similajn projektojn enkondukas aŭ testas Aŭstrio, Tajvano, Japanio kaj Kolombio. En Kanado ekde 2022 oni testas antikoncipigajn birdomanĝujojn OvoControl.
Kvankam kolomboj estas nedisigebla elemento de la urba panoramo, ilia troa kvanto kreas grandajn problemojn. Unusola maniero limigi la nedezirindajn fenomenojn, jam sukcese aplikata en multaj aliaj landoj, estas la kontrolo de la kolomba populacikresko.

El la elsendo 25.03.2026. Legas Gabi – 01′ 47″

Fine de 2025 en la Białowieża-Arbarego, en la nordorienta Pollando, estis notitaj 1176 bizonoj (Bison bonasus) vivantaj libere.
La nunjara frosta vintro favoris la observadon de la bestoj, kiuj volonte grupiĝis ĉirkaŭ la nutrigaj trogoj. Tio faciligis ne nur taksi la kvanton de la bestoj en la grego, sed ankaŭ juĝi ilian bonstaton, sanstaton kaj difini la nombrecon de la populacio kun konsidero de la aĝo kaj sekso de la bestoj. Tio ne sukcesis plene, sed tamen oni sukcesis difini, ke temis i.a. pri 248 maskloj kaj 505 femaloj. Oni rekonis 176 bizonidojn, tio estas junajn bestojn naskiĝintajn pasintjare.
Dum la pasintjara nombrado oni konstatis 870 bizonojn vivantajn libere. Tamen sciencistoj kaj arbaristoj atentigis, ke aŭtune de la pasinta jaro bizonoj, kiuj pli frue migris al alia tereno, en kiu vivas bizonoj, tio estas la Knyszyn-Arbarego revenis al la Białowieża-Arbarego.
La vintra nombrado de bizonoj okazas ne sole sur la arbaraj terenoj, sed ankaŭ sur la najbaraj terenoj al la Białowieża-Arbarego, kien la animaloj povas libere moviĝi.

El la elsendo 25.03.2026. Legas Maciek – 01′ 27″

La 24-an de marto Pollando solenis la Nacian Tagon de Memoro pri Poloj Savantaj Judojn dum la 2-a mondmilito. Krom solenaĵoj en Pollando, en la Eŭropa Parlamento estis malfermita porokaza ekspozicio, pretigita de la Rrzeszów-filio de Instituto pri la Nacia Memoro. Ĝi daŭros ĝis la plej proksima vendredo.
La ekspozicipaneloj kun elektitaj fotoj kaj dokumentoj prezentas helpon donatan de poloj al la juda loĝantaro sub la germana okupacio. Temas same pri la organiza helpo de ŻEGOTA (Konsilio por helpi judojn), kiel ankaŭ individua, same en la okupaciita de germanoj lando, kiel ankaŭ ekster ĝiaj limoj.
La ekspozicio i.a. proksimigas la silueton de la pola diplomato Aleksander Ładoś, kiu gvidis dum la milito grupon de diplomatoj, kiuj savadis judojn disponigante al ili falsajn pasportojn (almenaŭ 3262), kiuj konfirmis ilian civitanecon de Latina Ameriko. Ĝi proksimigas la familion Ulma, kiuj – kaŝante 8 judojn dum la germana okupacio estis murditaj kun siaj 5 infanoj kaj la 6-a ankoraŭ ne naskita. La ekspozicio memorigas, ke dum la 2-a mondmilito pereis preskaŭ 6 milionoj da polaj civitanoj, inkluzive de 3 milionoj da polaj civitanoj de juda nacieco. Ĉirkaŭ 230-300 mil judoj entreprenis la provon savi la vivon, en kio helpis poloj malgraŭ la fakto, ke pro ĉia helpoformo al j udoj minacis la mortopuno.
Al la solenaĵoj okaze de la Tago de Memoro pri Poloj Savantaj Judojn dum la 2-a mondmilito ni referencos en la hodiaŭa programo, aparte en la kunteksto de la figuro de pastro Marceli Godlewski, omaĝita en la varsovia preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj. Apartan ateston de lia agado donis Ludoviko Kristoforo Zaleski-Zamenhof en la libro „La Zamenhof-strato” de Roman Dobrzyński.

El la elsendo 25.03.2026. Legas Milada – 03′ 12″

Pollando aliĝas al tiuj ŝtatoj, kiuj en kompleksa maniero protektas sian kulturan heredaĵon pere de ciferecigado kaj plurjara arkivado. Fine de februaro la ciferecigitaj kopioj de Chopin-manuskriptoj kaj ankaŭ liaj korespondaĵoj disponigitaj de la varsovia Chopin-Instituto estis transdonitaj al la Monda Arkta Arkivo, difinata ankaŭ kiel Biblioteko de la Mondofino. Tio estis jam la dua depono el Pollando.
La funkcianta ekde 2017 Arctic World Archive / Arkta Monda Arkivo troviĝas en la loko Longyearbyen ĉe la norvega arkipelago Svalbard. Tio estas malfunkcianta karbominejo, troviĝanta profunde sub la tero, en kiu regas konstantaj klimataj kondiĉoj, pro tio ĝi estas ideala loko por protekti kulturhavaĵojn. Baze de Spicberga Traktato el 1920 la norvega arkipelago estis agnoskita de ĝiaj sigelintoj kiel la senmilitarigita zono, kaj ebligas al ili utiligi la naturprovizojn de la arkipelago kaj gvidi tie sciencajn esplorojn. La signifo de la Arkta Arkivo estas nesubtaksebla en la kunteksto de la aktualaj geopolitikaj perturboj.
La unua pola depono estis transdonita al la Arkta Arkivo en 2024. Ĝi enhavis ciferecigitajn kopiojn de aliaj muzikaj manuskriptoj de Frederiko Chopin, inkluzive de liaj aŭtografoj el la Chopin-Muzeo en Varsovio. En 2026 krom la jam menciita en la komenco depono de la Chopin-Instituto al la pola breto en la Arkta Arkivo estis transdonitaj ciferecigitaj kopioj de muzikaj manuskriptoj kaj presaĵoj el elektitaj polaj bibliotekoj, arkivoj kaj muzeoj, do la plej valoraj provizoj de la polaj muzikaj bibliotekoj.
La deponaĵoj estas registritaj kun la uzo de teknologio Piql servanta por longdaŭra kaj enorme firma arkivigado de ciferecigitaj informoj sur fizika materialo, speciala teknika bendo. Tiu teknologio ebligas en konstantaj kondiĉoj protekti la datumojn eĉ pli ol unu mil jarojn.
La polaj materialoj kreiĝis kadre de la projekto subvenciita de la Unio „Pola muzika kulturo en la eŭropa perspektivo – fontoj kaj kuntekstoj”.

El la elsendo 15.03.2026. Legas Maciek – 02′ 32″

En Pollando la simbolan paŝon al matureco la statistika virino faras du jarojn pli frue ol la mezuma polo. Laŭ la datumoj de Eurostat polinoj forlasas la familian hejmon havante malpli ol 26 jarojn. Laŭ ĉi tiu vidpunkto Pollando okupas la mezan lokon en la eŭropa statistiko.
Eĉ ĝis la 19-a jarcento – almenaŭ dum kelkaj, dekkelkaj jaroj – la aĝo de junaj personoj forlasantaj la hejman neston estis malkreskanta. Sed la pandemio de kovim-19, kalkulata ĝis 2021, signife plilongigis la periodon de la eksterhejma memstariĝo.
Ĝenerale la fakto, ke junaj virinoj pli frue ol viroj forlasas la familian hejmon ne estas sole la pola specifaĵo. Tio okazas en ĉiuj eŭropaj landoj, i.a. en Italio, Greklando, Bulgario kaj Kroatio. Aliflanke pli frue la familian neston forlasas junuloj en Skandinavio. Ekzemple statistika svedino memstariĝas antaŭ la 22-a vivojaro, svedoj antaŭ la 23-a vivojaro.
Aldonendas, ke la decido pri pli frua memstariĝo de polinoj estas alprenata ofte malgraŭ iliaj malpli altaj salajroj rilate al la viraj.

El la elsendo 15.03.2026. Legas Milada – 02′ 01″

La Gvidlibro de Michelin senĉese monitoras la evoluon de la kuirartaj vojaĝceloj en la tuta mondo. Ĝi kunlaboras kun organizaĵoj respondecaj pro la promociado de turismo en unuopaj landoj kaj regionoj. En Pollando tiu kunlaboro okazas kun la Pola Turisma Organizo. Tamen la elekto de restoracioj, kiuj rajtas ricevi la markon Michelin okazas ekskluzive baze de laboro de anonimaj inspektoroj.
Nunjare la unuan fojon la esplorado de polaj restoracioj okazos en la tuta lando kaj la plena listo estos anoncita fine de majo 2026. Ĝis nun Michelin-inspektoroj estis taksantaj restoraciojn en Varsovio, Poznano, Krakovo, Vroclavo kaj en la Pomeria Vojevodio. Ĉar la gastronomia merkato dinamike evoluas Michelin decidis vastigi siajn esplorojn je aliaj polaj urboj, kiel Bjalistoko, Katowice aŭ Lodzo, la apudmaraj kuraclokoj kaj eĉ lokoj ĉirkaŭ grandaj urboj.
En sia pritaksado la inspektoroj de Michelin aplikas, ekde la komenco, la samajn kvin tradiciajn kriteriojn. Temas pri la kvalito de la ingrediencoj, gustoharmonio, lerteco regi la kuirartajn teknikojn, personeco de la restoraciestro emfazita per kuirarta talento, kohereco de la menuo ankaŭ en la tempa perspektivo.
La Michelin-gvidlibro aperis en Francio lime de la 19-a kaj la 20-a jarcentoj liverante praktikajn informojn por vojaĝemaj aŭtistoj. La ampleksigitan restoraciselekton en Pollando akompanos elekto de hoteloj rekomendataj de la Michelin-gvidlibro. Ĝi enhavos la plej rekomendindajn kaj inspirajn tranoktolokojn en Pollando kaj en la mondo. Entute temos pli ol 8 mil hoteloj, kun konsidero de malsamaj prezoniveloj, en pli ol 130 landoj.

El la elsendo 05.03.2026. Legas Maciek – 02′ 07″

La valoro de nutraĵeksporto el Pollando en 2025, laŭ la raporto de la Nacia Centro por Agrikulturo (KOWR), atingis la rekordan valoron de 58,4 miliardoj da eŭroj. Tio estis kresko je 8,6 procentoj kompare kun 2024. Laŭ liveritaj datumoj, la plej grandan parton de eksportitaj varoj konsistigis viando, viandoproduktoj kaj brutaro (22% de la eksportovaloro).
Cerealaĵoj kaj prilaboritaj produktoj okupis la duan lokon kaj egalis al 11 procentoj de la eksportvaloro. Tabako kaj tabakproduktoj konsistigis 10 procentojn de la eksportitaj varoj, kaj tiuj produktoj estis venditaj ĉefe al Germanio, Hispanio kaj Italio. Polaj agronutraĵaj produktoj estis 75-procente eksportitaj al la unia merkato, kaj ilia valoro egalis al 43,9 miliardoj da eŭroj. La pola nutraĵeksporto el 2025 plej grande kreskis al Germanio, Francio, Nederlando kaj Ĉeĥio. Koncerne la kvinan plej grandan komercan partneron de Pollando, kiu estas Britio, la valoro de la pola nutraĵeksporto restis sur la nivelo de 2024.
Krome la polaj agro-nutraĵaj produktoj estis en 2025 eksportitaj al landoj ekster la Eŭropa Unio kaj ilia valoro egalis al 14,5 miliardoj da eŭroj. La ĉefaj klientoj de polaj nutraĵproduktoj estis Britio, Ukrainio, Usono kaj Turkio. Krome kreskis la eksportovaloro de la samaj polaj produktoj al tiaj landoj, kiel la Demokratia Respubliko Kongo (35%), Serbio (34%), Kosovo (25%), Albanio (28%), kaj la ukraina merkato (23%). En 2025 signife kreskis ankaŭ la eksporto de polaj agro-nutraĵaj produktoj al iuj sudorientaziaj landoj. La valoro de la pola eksporto al Tajvano kreskis je 53 procentoj, al Filipinoj je 21 procentoj, al Vjetnamio je 19 procentoj, al la Suda Koreio je 18 procentoj kaj al Malajzio je 15 procentoj.

El la elsendo 05.03.2026. Legas Milada – 03′ 19″

Meze de januaro Bielsko-Biała en la suda Pollando festis la atribuon de la nomo Pola Ĉefurbo de Kulturo 2026. La programo de la Polaj Ĉefurboj de Kulturo estis prezentita en septembro 2024 de la tiama kulturministro, Hanna Wróblewska. Ĝi kreiĝis responde al la alvoko de la finalanoj de la konkurso por la Eŭropa Ĉefurbo de Kulturo 2029. Tiel la urboj Bielsko-Biała [bjelsko bjaŭa], Katowice kaj Kołobrzeg [koŭobĵek] ricevis plian ŝancon por kultura evoluo. Tio imitas la modelon konatan i.a. el Italio. En 2027 la titolon de la Pola Ĉefurbo de Kulturo ĝuos Katowice, en 2028 la titolon ricevos Kołobrzeg.
En 2026 dank’ al tiu ĉi titolo en Bielsko-Biała dum la tuta jaro okazos pli ol 100 kultureventoj, inkluzive de tiuj, kiuj havas longan tradicion, kiel Internacia Festivalo de Pupteatra Arto, du ĵazaj eventoj kaj Festivalo de Polaj Komponistoj. Tute nova projekto estas adresita al junaj komponistoj Preisner Poento-konkurso, kiun patronecas konata komponisto Zbigniew Preisner. Por partopreni ĝin necesos ilustri muzike la pentraĵon de Pieter Bruegel „La Babelturo”. La plena programo estas konsultebla rete ĉe bb2026.pl
Aldonendas, ke ĝuste la urbon Bielsko-Biała Pola E-Asocio elektis kiel lokon de sia nunjara kongreso.

El la elsendo 25.02.2026. Legas Pamela – 02′ 04″

Fine de januaro en Dubajo okazis unu el la plej gravaj eventoj en la nutrosektoro, Gulfood 2026.  Partoprenis ĝin pli ol 8500 ekspoziciantoj el 195 landoj. La vizitantoj povis konatiĝi ankaŭ kun la pola eksporta nutraĵoferto de 44 firmaoj, kadre de la nacia stando „Pollando gustas bone”, kiu prezentiĝis en tri apartaj lokoj kun la suma areo de 510 kvadrataj metroj.
Krome funkciis informa-promocia stando rilate al la programo 2024-2029. Krom la materialoj pri la pola agrikultura-nutraĵa sektoro kaj pri la polaj firmaoj, ĉiutage estis organizitaj de la polaj kuirmajstraj fakuloj kuirartaj prezentoj kaj pretigitaj de ili frandaĵoj. En aparta sektoro estis gviditaj merkatistaj interparoloj kun estontaj kunkontraktintoj, partneroj.
GULFOOD-foiro apartenas al la ĉefaj foiroj en la nutraĵa branĉo, ebligantaj al Pollando ne sole prezenti riĉan oferton de polaj nutraĵproduktoj al klientoj merkatistaj kaj individuaj. Ĝi estas ankaŭ la okazo ligi kontaktojn kun kunkontraktintoj el la Proksima Oriento, Afriko kaj Azio.
La laŭvica eldono de GULFOOD-foiro okazos en Dubajo en marto 2027, kiun denove partoprenos Pollando kun siaj naciaj standoj „Pollando gustas bone”.

El la elsendo 20.02.2026. Legas Maciek – 01′ 39″

Ekde la 17-a de februaro freŝaj fruktoj kaj legomoj, kaj krome bananoj vendataj en Pollando senpakume devas havi klaran grafikan simbolon de la devenlando, tio estas bildon de ĝia flago. Tiu informo devas troviĝi en videbla loko kaj esti legebla por ne erarigi klientojn. Tio ebligas al kliento havi plenan kaj klaran informon pri la aĉetataj produktoj. Ne estas klare, kiel aspektos la signado de la amaskvante vendataj produktoj el aliaj landoj, kiuj estas pakumataj en Pollando kaj vendataj kiel polaj produktoj. Tio aparte rilatas al produktoj el Ukrainio.
Krome, se la ĉefa produktokonsistero devenas el alia lando ol la vendopreta produkto la informo devas teksti „produktita en Pollando el ĉina ajlo”. Produktoj aperintaj sur la merkato antaŭ la 17-a de februaro povas esti vendataj laŭ malnovaj principoj ĝis elĉerpiĝo de la provizoj. Ĝis nun la klara difino de la produktodeveno rilatis sole al polaj produktoj.
Krome en 2026 ekde la 14-a de junio la etikedoj de miksitaj diverslandaj mieloj devos enhavi detalan informon pri ilia devenlando, ekzemple rilate mielmiksaĵojn: 60 procentoj el Argentino, 40 procentoj el Ĉinio. Ĝis nun mankas informoj, ĉu tio rilatos ankaŭ al informoj pri la jam vendataj miksaĵoj de olivoleo kaj vinoj el diversaj eŭropuniaj landoj.

El la elsendo 20.02.2026. Legas Milada – 02′ 07″

La fondaĵo „Perspektywy” jam de 16 jaroj organizas – kadre de la programo „Study in Poland” kune kun konferenco de la rektoroj de polaj altlernejoj – la konkurson „Interstudent”. En la eldono 2026 estis elektitaj 8 eksterlandaj studentoj , kiuj pro siaj aktivadoj riĉigas la lokan akademian medion kaj konstruas pontojn inter kulturoj. Nunjare la konkurskapitulo elektis la plej bonajn kaj plej aktivajn studentojn el inter pli ol 200 kandidatoj el 55 altlernejoj kaj 51 landoj.
En la kategorio de bakalaŭraj studoj la premion ricevis Emilie Horn (Germanio/Brazilo) el la fakultato pri Internacia Merkatistiko de la Ekonomika Universitato en Krakovo. En la kategorio de magistrigaj studoj laŭreatoj fariĝis Valeria Quintana Solis el Meksikio, studentino de juro en la Jagelona Universitato kaj Munisa Ziyomukhamedova el Uzbekio studanta Financan Administradon kaj Kontadon en Supera Merkatika Lernejo en Dąbrowia Górnicza. Kiel la plej bona studento de doktorigaj studoj estis elektita Jeremy Caldeira el Usono el la Doktoriga Lernejo de la Sociaj Sciencoj de Varsovia Universitato.
La plej bona polkolonia studento evidentiĝis Nicola Secci el Italio studanta aplikatan informadikon en la Vroclava Politekniko. Specialajn premiojn pro aparta scienca kaj socia agado ricevis Wiktoria Ptak el Usono, studentino de la kuracista fakultato e n la Medicina Universtato en Bjalistoko, Fatih Pekcan el Turkio, studento pri psikologio el la Supera Lernejo de Socia Psikologio kaj Pascal Muam Mah el Kamerunio, doktoriĝonto en la Min- kaj Fandindustria Akademio en Krakovo. La premioj estis enmanigitaj fine de januaro en Krakovo dum la konferenco „Eksterlandaj studentoj en Pollando 2026”.

El la elsendo 10.02.2026. Legas Maciek – 02′ 13″

La Politekniko de Vroclavo en la sudokcidenta Pollando funkciigis novan fakultaton pri robotiko kaj inteligentaj mekatronikaj sistemoj. Studoj havas interbranĉan karakteron kaj edukos estontajn specialistojn por la inteligenta industrio.
Dum la studoj (parte distancaj) studentoj disponos pri modernaj laboratorioj, kaj ŝlosila estos kunlaboro dum la studoj kun industrio kaj la ebleco verki diplomlaboraĵojn kunlabore kun firmaoj. Studontoj povas elekti inter du specializoj – mekatroniko kaj industria aŭtomatiko kaj robotiko. La studoj pri la nova specializo daŭros tri semestojn.
Samtempe la studentiga kampanjo en la Vroclava Politekniko rilatas al 59 studdirektoj, inter kiuj estas anglalingvaj. Estis pretigitaj 3 417 lokoj, inkluzive de 390 en eksterĉeestaj studoj. En la Vroclava Politekniko studas 21 mil personoj, inkluzive de 1600 studentoj eksterlandaj el 70 landoj. Estas 850 doktoriĝantoj, inkluzive de 120 eksterlandanoj.

El la elsendo 10.02.2026. Legas Maciek – 01′ 20″

La 26-an de januaro oni solenis en Pollando la 60-jariĝon de la unua sukcesa transplanto de renoj. La operacio daŭris 57 minutojn kaj la reno preskaŭ tuj komencis funkcii. Tiu evento fariĝis simbolo de la dinamika evoluo de la organtransplantado dum la sekvaj ses jardekoj.
En la 60-aj jaroj la transplantologio apenaŭ komencis evolui kaj en la mondo okazis nur kelkcent rentransplantoj. En Pollando la operacio havis pioniran karakteron – ne nur laŭ la medicina – sed ankaŭ laŭ la organiza kaj leĝa konsidero. Ankoraŭ ne ekzistis reguloj pri cerba morto nek leĝoj pri transplantado. Konsenton por preni organojn devis esprimi prokuroro kaj la familio de organdonanto. Nun la pola transplantologio apartenas al la plej alte taksitaj en Eŭropo.
Dum jaroj Varsovio estis la unusola centro por rentransplantado, kio kun la tempofluo ŝanĝiĝis. Laŭ la datenoj de Poltranplant jara pluvivo kun transplantita reno en Pollando egalas al 96 procentoj, superante la eŭropan mezumon, kiu egalas al 92 procentoj. 85 procentoj de pacientoj ĝuas bone funkciantan organon 5 jarojn post la transplanto.
La rentransplanto ebligas al la paciento pli longan vivon, sed aldone vivon pli kvalitan kompare kun la dializbezono. La plej granda defio ligiĝas kun la risko de infektoj, tumoroj rezultantaj el la neceso de imunolimiga, imunosupresa traktado. En Pollando la rentransplanton atendas ĉirkaŭ 1500 pacientoj dum dializataj estas preskaŭ 20 mil personoj.
La estonteco de rentransplantado ligiĝas kun evoluo de robotika kirurgio, artefarita intelekto, interspecia organtransplantado kaj artefaritaj aŭ kultivitaj organoj.

El la elsendo 30.01.2026. Legas Gabi – 02′ 31″

En la daŭro de la lastaj kvar jaroj signife kreskis la eksporto de polaj alkoholaĵoj, inter kiuj plej rapide kreskas la eksporto de viskio. La valoro de ĝia eksporto en 2021 en alteco de 40 milionoj da polaj zlotoj en 2024 kreskis ĝis 187 milionoj da zlotoj, alivorte egalis al 46 milionoj da eŭroj. En la sama periodo la eksporto de polaj likvoroj triobliĝis. En 2024 la alkohola sektoro generis la Landan Produkton Brute en la alteco de preskaŭ 6 miliardoj da eŭroj. Malgraŭ dinamika kresko de viskieksporto, la plej grava pola alkoholaĵo sur la internacia merkato, restas vodko. Ĝia eksporto en 2024 havis la valoron de 209 milionoj da eŭroj.
Pollando eksportas siajn alkoholaĵojn ĉefe al Francio, Usono, Hungario, Britio kaj Germanio. Krom la signifo de la alkohola sektoro por la Landa Produkto Brute gravas ne sole la produktado, sed ankaŭ vasta reto de kreiĝintaj tiuokaze ekonomiaj kontaktoj kaj ligoj.

El la elsendo 20.01.2026. Legas Gabi – 01′ 23″

Pri la karakterizaj ceramikaĵoj el la manufakturo Bolesławiec ni jam kelkfoje informis en niaj elsendoj. Ĝiaj karakterizaj kobaltkoloraj produktoj estas konataj ne nur en Pollando kaj Eŭropo. Aldone al la tradiciaj tasoj, teleroj, ornamaĵoj, Bolesławiec-produktoj aperis en nova rolo.
Komence de oktobro sur la merkato ceramikaĵoj el Bolesław prezentiĝis kiel lampoelementoj. Ĉio ĉi dank’ al la kunlaboro kun la firmao ARGON-lampoj el la regiono de Częstochowa. Ĉi-lasta liveras i.a. laktoblankajn ampolojn kaj ŝtalementojn, lakitajn en koloroj inspiritaj de Bolesławiec-ceramikaĵoj.
La lampokolekto BOLL estas produktata en metiista maniero, do ne temas pri la amasskala produktado. Ĝi estas samtempe la ekzemplo de la krea kunlaboro de malsamaj firmaoj kun la celo liveri al la klientoj en Pollando kaj eksterlande originalan, polan dezajnon.

El la elsendo 20.01.2026. Legas Maciek – 01′ 08″

Lastmerkrede en la Prezidenta Palaco okazis novjara renkontiĝo de la prezidenta paro kun reprezentantoj de eklezioj kaj naciaj malplimultoj en Pollando. Dum ĝi Karol Nawrocki, kiel la prezidento de la Pola Respubliko deklaris, ke li sentas respondecon pri ĉiuj civitanoj de Pollando sendepende, en kiu preĝejo ili preĝas kaj al kiu nacia malplimulto apartenas. „Mia devo – deklaris la pola prezidento – estas protekto de ĉiuj civitanoj de la Respubliko, certigo de sekureco, normaleco, bonstato kaj bona vivo en nia komuna domo, kiu estas la Respubliko. Li certigis ankaŭ, ke malgraŭ malsama demografia kaj religia specifeco Pollando estas daŭre malferma al naciaj malplimultoj kaj ĉiuj konfesioj.
Karol Nawrocki kiel la prezidento de Pollando turnis sin al la reprezentantoj de la eklezioj kaj naciaj malpimultoj, ke en diverskonfesiaj sanktejoj, kelkfoje diverslingve, ili ĉiam preĝu por la komuna domo, kiu estas Pola Respubliko.

El la elsendo 20.01.2026. Legas Milada – 01′ 38″

La pola Senato proklamis beatan monakinon Elżbieta Róża Czacka – patrono de la 2026-a jaro. Ŝi estas la antaŭkuriero de la pola tiflologio, establinto de la Protektosocieto por Blinduloj kaj de la Kongregacio de Franciskaninoj Servistinoj de la Kruco, kies misio estas zorgo pri personoj nevidantaj.
Grafino Maria Róża Czacka ricevis zorgeman edukon, ŝi konis plurajn lingvojn, pianludis kaj interesiĝis pri muziko. Ekde la infanaĝo ŝi frontis vidproblemojn, kaj plene blindiĝis havante 22 jarojn post la falo de sur rajdĉevalo. Post la akcidento ŝi multe vojaĝis tra Eŭropo vizitinte Francion, Aŭstrion kaj Svislandon. Tiam ŝi lernis brajlo-alfabeton kaj konatiĝis kun atingaĵoj en helpo al binduloj. En 1910 ŝi establis Protektosocieton por Blinduloj. Kiel la unua en Pollando ŝi komencis vastskalan protekton pri personoj nevidantaj. Ŝi establadis lernejojn, infanprotektejojn, bibliotekon kaj gvidis laborrenkontojn, dum kiuj blinduloj lernis praktikajn okupojn.
La 1-a mondmilito estis la periodo en kiu maturiĝis ŝia monakina vokiĝo al establota kongregacio, kiu zorgu pri blinduloj. En 1918 venis la unuaj kandidatinoj. Dank’ al ricevita mondonaco Róża Czacka establis Instituton por Blinduloj en la apudvarsovia Laski. Ĝi fariĝis moderna centro, en kiu blindaj edukatoj ricevis bazan kaj profesian edukon, kio ebligis al ili memstaran kaj sendependan financan vivon. En 1950 pro la malpliboniĝanta sanstato Róża Czacka transdonis la gvidadon de la Instituto al sia sekvulino. Ŝi mortis en 1961 opiniata sanktulino. Postmorte en 2010 ŝi estis distingita per Granda Kruco de la Ordeno de Renaskiĝo de Pollando.

El la elsendo 20.01.2026. Legas Pamela – 02′ 31″

Ekde la 1-a de januaro validos ŝanĝoj en la pola ortografio. Ili koncernas certajn regulojn pri la uzo de majuskloj kaj minuskloj, same kiel kombinitan aŭ apartigitan ortografion de vortoj kaj la uzon de streketoj. La Konsilio de la Pola Lingvo celas normigi la regulojn kaj faciligi ilian lernadon kaj aplikon en la praktiko. Tio estas la plej signifa revizio de ortografiaj reguloj de jardekoj. La lasta reformo estis efektivigita en 1936.
Oni anoncis, ke la nova ortografia vortaro inkluzivos proksimume 100 000 kapvortojn. Ĝi estos senpaga kaj havebla en tri versio j: libra (en limigita eldono), elektronika, tamen ne kiel PDF-dosiero sed aplikaĵo, kaj poŝtelefona apo. La vortaro estos havebla senpage, tamen, pro la malfrua decido rilate la financadon, la publikaĵo aperos post ĉirkaŭ unu jaro.
Pri la ortografiaj ŝanĝoj eblos informiĝi pere de sociaj amaskomunikiloj. Unufoje semajne, en la profiloj de “Ortografia 2026” ĉe Instagramo, Jutubo kaj Fejsbuko aperos afiŝo detaliganta unu el la novaj ortografiaj reguloj. Ĉi tiuj afiŝoj provizas informojn pri ĉiuj novaj reguloj en facile komprenebla formo.

El la elsendo 10.01.2026. Legas Maciek – 01′ 31″

La uniaj landoj konsentis vendrede subskribi komercan interkonsenton kun la sudamerika ŝtatbloko Mercosur. Laŭ uniaj fontoj, Pollando, Francio, Irlando, Hungario kaj Aŭstrio voĉdonis kontraŭ la interkonsento, dum Belgio sindetenis. La interkonsento signifas, ke la prezidanto de la Eŭropa Komisiono, Ursula von der Leyen, povas veturi al Paragvajo por ĝin subskribi.
La komerca interkonsento kun la landoj de Mercosur — Argentino, Brazilo, Paragvajo kaj Urugvajo — enkondukos tarifajn preferojn por certaj agrikulturaj produktoj. Rekompence, la merkatoj de ĉi tiuj landoj estos malfermitaj al industriaj varoj el la Unio.
Pli frue, ambasadoroj akceptis protektoklaŭzon – en pli severa versio – kiu celas protekti hejmajn produktantojn kontraŭ merkataj perturboj. Estis decidite restarigi la pli restriktan version de ĉi tiu mekanismo, antaŭe aprobitan de la Eŭropa Parlamento. Fine, la mekanismo estos envivigata, se prezoj je sentemaj produktoj en la Unio, kiel bovaĵo, kokaĵo kaj laktaĵoj, falos je 5%, ne 8%.
La klaŭzo celas protekti hejmajn produktantojn, kiam la komerca interkonsento, enkondukos tarifajn preferojn por importado el Mercosur-landoj: Argentino, Brazilo, Paragvajo kaj Urugvajo.

El la elsendo 10.01.2026. Legas Milada kaj Krystyna – 01′ 51″

La 1-an de januaro 2026 Bulgario oficiale akceptis komunan unian valuton. Ekster la eŭrosfero, krom Pollando, restas Ĉeĥio, Danlando, Hungario, Rumanio kaj Svedio.
Laŭ la komisio de la gazeto „Super Express” la esplorinstituto Pollster enketis polojn i.a. pri tio, ĉu Pollando devus akcepti komunan unian valuton. Skeptikan opinion esprimis eĉ 70 procentoj de la enketitaj poloj – inter kiuj 48 procentoj decide kontestis tiun eblon. La envivigon de eŭro subtenis 21 procentoj de la respondintoj, inter kiuj 9 procentoj deklaris sian firman opinion pri la demando. La enketado de Pollster okazis la 31-an de decembro 2025 kaj la 1-an de januaro 2026.
Kontraŭ eŭro esprimis sin pli frue, la 19-an/la 20-an de decembro 2025, du trionoj de la enketitaj poloj en la samrilata opinisondado de la instituto IBRiS, komisiita de la gazeto „Rzeczpospolita”. La gazeto aldone skribas, kial la eniro de Pollando en la eŭrosferon estas nereala. Unuavice temas pri ekonomiaj motivoj ligitaj kun la kriterioj de konverĝo. Laŭ la informoj de la pola financministerio, publikigitaj antaŭ Kristnasko 2025, konforme al la datumoj pri oktobro, Pollando estas submetita al la unia proceduro pri troa ŝuldo kaj tial ne plenumas la kriterion de fiska stabileco. Krome Pollando ankoraŭ ne plenumis la kriteriojn pri prezstabileco kaj konverĝo de interezoprocentoj. Samtempe, ĉar la zloto ne partoprenas en la Eŭropa Kurza Mekanismo (ERM II), Pollando ankaŭ ne plenumas la kriterion pri valutkurzo.

El la elsendo 10.01.2026. Legas Milada kaj Krystyna – 02′ 28″

La 1-an de januaro 2026 okazis la solena ŝanĝceremonio de la pola flago flirtanta super la Prezidenta Palaco en Varsovio. Ekde tiam la solenaĵo, okazos ĉiun sabaton je la 12-a horo. Laŭ la prezidenta decido la malhisitaj ekzempleroj de la pola flago estos transdonitaj al lernejoj, fajrobrigadoj, publikaj servoj, lokaj komunumoj kaj ŝtataj institucioj en la tuta lando.
La blankruĝa nacia flago estas unu el la plej gravaj signoj de la pola ŝtateco, neniam ĝi havis sole ceremonian signifon, ĉiam emfazante dignon, fieron pri la daŭro de la nacio kaj de la Respubliko, ankaŭ en la periodoj kiam la pola ŝtato ne povis ekzisti formale. La kutimo hisi la nacian flagon super la prezidenta rezidejo estas firma elemento de la konstitucia ordo, de la kulturo d e simboloj kaj ŝtata protokolo.
Kiel estis atentigite en la porokaza komuniko „En la pola realo tio havas signifon apartan, radikiĝintan en la historia memoro kaj en la spertoj de longdaŭra batalo por la suvereneco de la ŝtato”.

El la elsendo 05.01.2026. Legas Barbara – 01′ 34″

La kristnasketosa periodo daŭras. Morgaŭ, la 6-an de januaro en la festo de Epifanio, tra la stratoj de preskaŭ mil lokoj en Pollando kaj en dekoj da eksterlande moviĝos Paradoj de Tri Reĝoj. Nunjare ilia devizo „La esperon ili ĝuas” devenas el la pola 17-jarcenta kristnaska kanto kaj ligas al la finiĝonta morgaŭ en la Katolika Eklezio Jubilea Jaro, kies devizo estis „Pilgrimantoj de Espero”.
En Varsovio la evento komenciĝos per la pilgrimado de la graveda Maryja kun Jozefo al Bet Leĥem por subiĝi al popolregistro ordonita de la imperiestro Aŭgusto. La startoloko estas la Monumento de Nikolao Kopernik, kie oni preĝos Anĝeluson, kaj la fino okazos ĉe la Kastela Placo de Malnovurba Kvartalo. Tie okazos la kulmina adorkliniĝo de la Tri Reĝoj reprezentantaj popolojn de tri kontinentoj, kiuj plenumos kristnaskajn kantojn en siaj indiĝenaj lingvoj. Ili ofertos al Jesuo-Infaneto mirhon – la signon de sufero, olibanon kiel la signon de preĝo kaj oron kiel simbolon de la reĝa misio. La organizitan parton de la parado partoprenos ĉirkaŭ 400 infanoj.
Por la partoprenantoj la organizantoj pretigis 600 mil kronojn kaj 150 mil kantlibrojn. Post la omaĝo al la Novnaskiĝinta Jesuo la partoprenantoj de la evento dancos polonezon laŭ la melodio de la kristnaska kanto „Di’ naskiĝas”.
En 2024 la Paradojn de Tri Reĝoj en Pollando partoprenis du milionoj da personoj.

El la elsendo 05.01.2026. Legas Milada – 02′ 26″

La vojaĝekspertoj el la germana turisma platformo Tourlane pretigis la rangoliston de 65 historiaj urbocentroj el kvin regionoj de la mondo. Oni prenis en konsideron la historian aĝon de la urbo, koston de gvidita ekskurso, popularecon en Instragram, kaj unuavice amikan rilaton al la piedirantoj. Ĉi-lasta faktoro konsistigis eĉ duonon de la pritaksaj poentoj.
La unuan lokon en la rangolisto de la plej belaj historiaj urbocentroj en Eŭropo okupis Krakovo en Pollando. Oni akcentis eksterordinaran koncentriĝon de atrakciaj objektoj sur malgranda surfaco kaj bonegajn kondiĉojn por perpieda vizitado de la loko. Oni notis eĉ 8 milionojn da fotoj de la krakova urbocentro ĉe Instragram kaj la fakton, ke ekde 1978 ĝi troviĝas en la Listo de la Monda Unesko-heredaĵo. La duan lokon en Eŭropo akiris la historia urbocentro de la itala Napolo kaj la trian Ratyzbona en Germanio. La listo de Tourlane mencias krome 22 aliajn historiajn centrojn en Eŭropo.
Se temas pri la plej belaj urbocentroj – konsiderante la aplikitajn kriteriojn – en la aliaj mondopartoj – estis menciitaj en la Norda Afriko kaj en la Proksima Oriento – Suso en Tunizio, Feso kaj Marakeŝo en Maroko. En Azio oni elektis Hội An en Vjetnamio, Bhaktapur en Nepalo kaj Kioto en Japanio. En Usono estis elektitaj Sankta Aŭgusteno en Florido, Ĉarlstono en la Suda Karolino, Novorleano en Luiziano. En la Latina Ameriko al la plej belaj kaj facile viziteblaj historiaj urbocentroj estis kalkulitaj Kartageno en Kolombio, Oaxaca en Meksiko, Salvadoro de Bahio en Brazilo.

El la elsendo 30.12.2025. Legas Gabi – 02′ 22″

La fondaĵo de la Pola Energetika Grupo Akcia Kompanio, PEG jam la kvaran fojon organizis artkonkurson „Renkontiĝo kun Arto” adresitan al lernantoj de bazaj lernejoj. La temo de la konkurso ligiĝis kun interpretado de la pentraĵoj de Vincent van Gogh.
La ĵurio elektis 210 laŭreatojn el inter 3254 infanoj sendintaj desegnaĵojn, riĉajn je ravaj interpretoj de van Gogh-tolaĵoj. Entute oni alsendis 571 verkojn pli ol en la pasinta jaro. La plej aktivaj estis infanoj el la klasoj 4-6. La artaĵoj de la plej aĝaj infanoj el la 7/8-aj jaroj distingiĝis per matureco, bonega tekniko, perfekta rego de koloroj kaj tio signifas laŭ la organizantoj, ke naskiĝas nova generacio de artistoj.
La laŭreatoj kiel premion ĝuos partoprenon en ekskursoj en unu el 7 Naciaj Muzeoj en la lando. Nunjare temas pri la muzeoj en Varsovio, Gdansko, Lublino, Krakovo, Vroclavo, Kielce kaj Szczecin. La vizitoj okazos ekde marto 2026.

El la elsendo 30.12.2025. Legas Maciek – 01′ 22″